ทุกปีเมื่อถึงคืนพระจันทร์เต็มดวงของเดือนสิบสอง หลายคนมักรู้สึกว่าอารมณ์ค่อยๆ นุ่มลงอย่างบอกไม่ถูก ประเด็นเรื่อง ลอยกระทงกับสุขภาพจิต จึงน่าสนใจกว่าการมองว่าเป็นเพียงเทศกาลตามประเพณี เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นในคืนนั้นไม่ได้มีแค่การจุดเทียนและปล่อยกระทงลงน้ำ แต่ยังมีการจัดวางความรู้สึก การทบทวนเรื่องค้างคา และการให้ใจได้พักจากความวุ่นวายที่แบกมาทั้งปี
เสน่ห์ของลอยกระทงอยู่ตรงความเรียบง่าย เราได้หยุด ได้มองแสงเทียน ได้อยู่กับน้ำที่ไหล และได้ทำบางอย่างที่มีความหมายเชิงสัญลักษณ์ จิตวิทยามองว่าช่วงเวลาแบบนี้ช่วยให้มนุษย์รู้สึกว่า “ฉันกำลังเริ่มต้นใหม่ได้” แม้ปัญหาจะยังไม่หายไปทันที แต่ใจกลับเบาลงพอจะเดินต่อ นั่นคือเหตุผลที่เทศกาลนี้แตะความรู้สึกของคนจำนวนมากอย่างลึกกว่าที่คิด
ทำไมเทศกาลถึงแตะใจเราได้ลึก
มนุษย์ไม่ได้ใช้เหตุผลล้วนๆ ในการเยียวยาตัวเอง เราใช้ พิธีกรรม ด้วย ไม่ว่าจะเป็นการเขียนสิ่งที่อยากปล่อยวาง การกล่าวขอขมา หรือการปล่อยกระทงไปกับสายน้ำ สิ่งเหล่านี้ช่วยเปลี่ยนความรู้สึกที่จับต้องไม่ได้ให้กลายเป็นการกระทำที่มองเห็นได้ งานวิจัยของ Norton และ Gino ในปี 2014 ยังชี้ว่า พิธีกรรมเล็กๆ สามารถช่วยลดความโศกเศร้าและคืนความรู้สึกควบคุมให้ผู้คนได้อย่างมีนัยสำคัญ
ลอยกระทงจึงไม่ใช่แค่ “กิจกรรม” แต่เป็นพื้นที่ทางอารมณ์ที่ทำให้คนได้วางเรื่องหนักๆ ไว้ชั่วคราว และบางครั้ง แค่การมีช่วงเวลาเช่นนี้ก็เพียงพอจะทำให้เราหายใจลึกขึ้นกว่าเดิม
4 กลไกที่ทำให้ใจเบาลงในคืนลอยกระทง
1) การปล่อยวางที่เป็นรูปธรรม
หลายคนไม่ได้สบายใจขึ้นเพราะเชื่อว่าทุกอย่างจะหายไปกับกระทง แต่สบายใจขึ้นเพราะได้ “ทำบางอย่าง” กับสิ่งที่ค้างอยู่ในใจ ความผิดหวัง ความเสียใจ หรือความเหนื่อยล้าถูกแทนด้วยวัตถุชิ้นเล็กๆ แล้วค่อยๆ ลอยออกไป ภาพตรงหน้านี้มีพลังมากกว่าการคิดอยู่เงียบๆ เพียงลำพัง
2) การอยู่กับปัจจุบันโดยธรรมชาติ
แสงเทียน เสียงน้ำ การก้มมองมือของตัวเองตอนวางกระทง ล้วนดึงใจกลับมาอยู่กับปัจจุบันคล้ายการฝึกสติแบบอ่อนโยน โดยไม่ต้องตั้งใจมากนัก ในวันที่หัวเต็มไปด้วยเรื่องงาน เรื่องเงิน หรือความสัมพันธ์ ช่วงไม่กี่นาทีที่เราโฟกัสกับสิ่งตรงหน้าอาจช่วยลดการฟุ้งซ่านได้มากกว่าที่คิด
3) ความรู้สึกว่าไม่ได้อยู่คนเดียว
อีกเหตุผลสำคัญคือพลังของการเชื่อมโยงทางสังคม องค์การอนามัยโลกเคยย้ำว่าความสัมพันธ์ที่ดีเป็นปัจจัยสำคัญต่อสุขภาวะทางใจ เมื่อเราออกไปอยู่ในเทศกาลเดียวกับคนอื่น ได้หัวเราะกับครอบครัว เดินกับเพื่อน หรือแม้แต่เห็นผู้คนทำสิ่งเดียวกัน เราจะรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของบางอย่าง ความโดดเดี่ยวจึงเบาลงโดยธรรมชาติ
4) ความทรงจำที่ช่วยประคองอารมณ์
สำหรับหลายคน ลอยกระทงผูกกับภาพวัยเด็ก บ้านเดิม หรือคนที่เคยเดินข้างกัน ความทรงจำเหล่านี้มีผลต่อใจมาก เพราะมันสร้างความต่อเนื่องให้ชีวิต ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว การได้กลับมาแตะประเพณีเดิมๆ ทำให้รู้สึกมั่นคงขึ้น และบางครั้งก็เป็นการปลอบใจตัวเองโดยไม่ต้องใช้คำพูดมาก
- เราได้ชะลอจังหวะชีวิต จากวันที่รีบตลอดเวลา
- เราได้ระบายความรู้สึก ผ่านพิธีกรรมที่ไม่กดดัน
- เราได้เชื่อมกับผู้คน มากกว่าการเลื่อนหน้าจอคนเดียว
- เราได้ทบทวนตัวเอง ว่าอะไรควรถูกเก็บ อะไรควรถูกวาง
แต่เทศกาลนี้ไม่ได้ทำให้ทุกคนสบายใจเสมอไป
แม้ภาพรวมของ ลอยกระทงกับสุขภาพจิต จะมีมุมบวกมาก แต่ก็ต้องยอมรับว่าบางคนอาจรู้สึกเหงา หนักใจ หรือถูกกระตุ้นความทรงจำบางอย่างแทน เช่น การสูญเสียคนสำคัญ ความสัมพันธ์ที่เพิ่งจบลง หรือแรงกดดันจากบรรยากาศที่เหมือนทุกคนต้องมีความสุข หากคุณรู้สึกเช่นนั้น ไม่ได้แปลว่าคุณผิดปกติ แปลแค่ว่าใจของคุณกำลังตอบสนองตามประสบการณ์ชีวิตของตัวเอง
วิธีดูแลใจในคืนลอยกระทงให้เหมาะกับตัวเอง อาจเริ่มจากเรื่องง่ายๆ เหล่านี้
- เลือกสถานที่ที่ไม่แออัด หากคุณไวต่อเสียงหรือผู้คนจำนวนมาก
- ไปกับคนที่ไว้ใจได้ มากกว่าฝืนเข้าสังคมเพื่อไม่ให้ตกกระแส
- ทำพิธีเล็กๆ ที่บ้านได้ เช่น เขียนสิ่งที่อยากปล่อยวางแล้วฉีกทิ้ง
- หลีกเลี่ยงการเปรียบเทียบชีวิตตัวเองกับภาพสวยๆ ของคนอื่นบนโซเชียล
อยากให้คืนนี้ช่วยเยียวยาใจ ลองทำแบบนี้
ถ้าอยากให้ลอยกระทงเป็นมากกว่าการไปถ่ายรูป ลองใช้คืนพิเศษนี้เป็นช่วงเวลาทบทวนตัวเองอย่างอ่อนโยน ก่อนลอยกระทง ลองถามตัวเองสั้นๆ ว่า ปีนี้เราเหนื่อยกับอะไร เราอยากขอบคุณอะไร และเราอยากวางเรื่องไหนลงบ้าง จากนั้นค่อยปล่อยกระทงไปพร้อมความตั้งใจที่ชัดเจน วิธีนี้ทำให้พิธีกรรมมีความหมายทางใจมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด
- หายใจลึกๆ 3 ครั้งก่อนเริ่ม
- ตั้งชื่อความรู้สึกที่กำลังแบกอยู่
- เลือกปล่อยวางเพียง 1 เรื่อง ไม่ต้องรีบปล่อยทุกอย่างพร้อมกัน
- ปิดท้ายด้วยการบอกตัวเองว่า พรุ่งนี้ยังเริ่มใหม่ได้
สิ่งที่ลอยไป อาจไม่ใช่แค่กระทง
แก่นของเทศกาลนี้อาจไม่ใช่การทำให้ทุกข์หายไปในคืนเดียว แต่อยู่ที่การมอบช่วงเวลาให้ใจได้พัก ได้เชื่อมโยง และได้เปลี่ยนผ่านอย่างมีความหมาย เมื่อมองในมุมนี้ ลอยกระทงจึงเป็นบทสนทนาระหว่างเรากับตัวเองมากพอๆ กับการสืบสานประเพณี
สุดท้ายแล้ว สิ่งที่ทำให้ใจเบาลงอาจไม่ใช่สายน้ำหรือแสงเทียนเพียงอย่างเดียว แต่อาจเป็นความกล้าที่จะยอมรับว่า เราเหนื่อย เราเจ็บ และเราพร้อมจะวางบางอย่างลงบ้าง หากคืนลอยกระทงปีนี้ทำให้คุณหยุดฟังหัวใจตัวเองได้ชัดขึ้น นั่นก็อาจเป็นความหมายที่งดงามที่สุดของเทศกาลนี้
